تبلیغات
ماجراجویان

[RB:Blog_And_Post_Title]















بیرکوه: کبیرکوه رشته کوه مرتفعی است که به موازات زاگرس و با جهت شمال غربی- جنوب شرقی، در این منطقه وجود دارد و 260 کیلومتر امتداد دارد. رشته‌های متعددی از این کوه به سوی غرب شهرستان ایلام امتداد یافته‌اند که به تدریج از ارتفاع آن‌ها کاسته می‌شود تا این که در نواحی مرکزی کشور با سطح زمین یکسان می‌شوند. ارتفاعات اولیۀ این رشته کوه در گردنۀ بانه‌سر، در جنوب جلگۀ ایلام، دیده می‌شوند. کبیرکوه به موازات ساحل راست رود سیمره، دیوار بلندی تشکیل داده و در تمام طول خود موجب بالا بردن ارتفاع منطقۀ ایلام شده است به‌طوری که نواحی واقع در شرق و شمال شرق آن پیشکوه، و نواحی واقع در غرب و جنوب غرب آن پشتکوه نام گرفته‌اند.

نیمه شرقی و شمال شرقی منطقه، از کوهستان‌ها و ارتفاعات بلند، و نیمه غربی و جنوب غربی آن، از نواحی کم ارتفاعی تشکیل یافته‌اند که دشت‌های گرمسیری مهران، دهلران و دشت عباس را شامل می‌شود. ارتفاع این منطقه از سطح دریا کمتر از 300 متر است.

بلندترین قسمت این رشته کوه 2790 متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

دامنه‌های شرقی کبیرکوه با شیب تند به دره‌های ژرف و پرآب منتهی می‌شوند و دامنه‌های غربی آن، که مرز ایران و عراق را تشکیل می‌دهند، دارای منابع نفتی و ذخایر زیرزمینی فراوان‌اند.

قلل کبیرکوه عبارتند از: شاه احمد، تبریز، کله‌باد، فیلمان، دماغۀ انار، ریواسان، پونه، سبزخانی، زرین، گل‌گل که اکثر آن‌ها در تمام مدت سال پوشیده از برف و یخ‌ می‌باشند. آثار حیات از دوران‌های گذشته در غارها و شکاف‌های مختلف کبیرکوه دیده می‌شوند.

کبیرکوه به‌خصوص در قسمت‌های شمالی، زیر پوشش جنگل‌های بلوط قرار گرفته است و به علت دریافت نزولات جوی، دارای مراتع غنی و پوشش گیاهی، از نوع معتدل و سردسیر است.

کوه قلاقیران: کوه قلاقیران در 5 کیلومتری غرب شهر ایلام قرار گرفته و به لحاظ جلوۀ طبیعی در زمرۀ یکی از بهترین نقاط کوهستانی کشور به شمار می‌آید. مناظر این کوه دارای زیبایی‌های کم نظیری از جمله تفرجگاه‌های جنگلی ششدار و منجل که اطراف کوه را احاطه کرده است. به لحاظ مردم‌شناسی نیز این کوه در ایلام از اهمیت فراوانی برخوردار بوده و به نوعی در ادبیات شفاهی نماد شهر ایلام به شمار می‌آید.

دینارکوه: دینارکوه در 25 کیلومتری شمال دهلران، بین آبدانان و دهلران، قرار دارد. ارتفاع آن 1955 متر و طولش حدود 72 کیلومتر است. این کوه به صورت قوسی از شمال به جنوب و سپس به سوی شمال غربی کشیده شده است و دهستان آبدانان در دامنۀ شرقی آن جای دارد. رودهای ده بانه، آب سیول، آب خرینه و آب گل‌گل از این کوه سرچشمه می‌گیرند.

دینارکوه از جنوب شرقی به سیاه کوه متصل می‌شود، و کوه دال در دامنۀ شمال غربی آن واقع است. جنس این کوه گچی و فاقد نقاط سنگی است. آب‌های منطقه تماماً تلخ و شوراند. ناحیۀ دینارکوه گرمسیری است؛ و در نیمۀ دوم بهمن ماه هر سال ارتفاع نباتات علوفه‌ای در آن‌جا به نیم متر می‌رسد.

دینارکوه به علت تنوع آب و هوا، قسمت اعظم مراتع منطقه را، که برای ییلاق و قشلاق قابل استفاده‌اند، در خود جای داده است. رشته‌های این کوه که قسمت اعظم منطقه را پوشانده‌اند، دارای جنگل‌های پراکنده، درختچه‌های بلوط، و سایر گیاهان از نوع معتدل گرمسیری‌اند. وجود این جنگل‌ها عامل اعتدال آب و هوا در منطقه است.

کوه اناران: کوه اناران در شمال غربی دهلران قرار دارد و ارتفاع آن 1435 متر است. این کوه از درۀ رود چنگوله، در جنوب روستای تیما، شروع می‌شود، و تا 16 کیلومتری شمال غربی دهلران به طول 50 و عرض متوسط 10 کیلومتر، از شمال غربی به جنوب شرقی، امتداد دارد. رودخانه‌های میمه، شکرآب، سه‌گل، دراز بیشه، گرده‌بیشه، نصریان، قافله‌جا، فسیل و خشکه کلات از این کوه سرچشمه می‌گیرند. دهستان نصریان در دامنه‌های جنوبی، و دهستان‌های سادات، زرین‌آباد و خربزان در دامنه‌های شمالی و شرقی این کوه واقع‌اند و جاده دهلران به مهران به موازات دامنه‌های جنوبی آن قرار دارد.

سرخ کوه: سرخ کوه، با ارتفاع حدود 1030 متر، در 32 کیلومتری شمال مهران و جنوب روستای آب گرم قرار دارد. این کوه سرچشمۀ رودخانه‌های گدارخوش، چشمه مالک و چم سرخ است.

سیاه‌کوه: سیاه‌کوه، با ارتفاع 1408 متر، در 16 کیلومتری شمال شرقی دهلران قرار دارد. این کوه از شمال غربی به دینار کوه و از شرق به کوه خرگهی منتهی می‌گردد. رودخانه‌های آب گل‌گل، دره‌شور، و ماشاب از سیاه‌کوه سرچشمه می‌گیرند. در دامنۀ جنوبی آن، چشمه‌های آب معدنی وجود دارند.

کوه مانشت: کوه مانشت، با ارتفاع 2629 متر، در 6 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع است و سرچشمۀ آب زنگاون و رودخانۀ مورت است. مانشت از شمال غربی به کوه بانکول و از جنوب غربی به کوه گاوه‌راه متصل است و دامنه‌های شرقی و غربی آن را جنگل‌های بلوط پوشانیده‌اند.

کوه دالپری: کوه دالپری، با ارتفاع 600 متر، در 35 کیلومتری شرق دهلران و غرب روستای مولاب قرار دارد و سرچشمۀ رودخانه‌های چی‌خواب و آب مورموری است و به وسیلۀ درۀ آب مورموری به دو قسمت تقسیم می‌شود.

انجیرکوه: این کوه از حوالی گیلان‌غرب شروع می‌شود و به سوی جنوب شرق امتداد می‌یابد. ارتفاع آن به تدریج کم می‌شود تا به ارکوازکوه و بیوراکوه و ... وصل می‌شود.

رشته کوه‌های حمرین: رشته کوه‌های حمرین از بهرام‌آبادِ مهران شروع و به جلگۀ خوزستان منتهی می‌شود. طول آن حدود 61 کیلومتر است. شکل حمرین خاص و دارای خط‌الرأسی ممتد است. در طول این خط‌الرأس رشته قلل مجزایی، به نام حلت، دیده می‌شود. رشته کوه‌های حمرین فاقد مواد آتشفشانی است و بیشتر از خاک رس تشکیل یافته است، به‌طوری که معابر آن نرم و در حال ریزش‌اند. در بعضی نقاط آن صخره‌هایی با ترکیبات خاکی دیده می‌شوند که مواد آن به مرور زمان به هم متصل شده‌اند و به شکل سنگ درآمده‌اند. رشته کوه حمرین در قسمت شمال، 1000 متر ارتفاع دارد، ولی هرچه به‌سوی جنوب امتداد می‌یابد، از ارتفاعش کاسته می‌شود و سرانجام به 400 متر می‌رسد. حمرین به علت واقع شدن در ناحیۀ گرمسیری و عدم جریان آب در آن، بدون درخت و گیاه است. ارتفاعات مشرف به ایران دارای چشمه‌های آب شیرین است، در صورتی که در بلندی‌های مشرف به عراق، آب نایاب و در صورت وجود، شور و تلخ است.

 
 

در این استان دشت‌های کم وسعتی وجود دارند که مهم‌ترین آن‌ها دشت‌های حوزۀ شهرستان ایلام، شامل دشت‌های ایلام و ایوان، و حوزۀ شهرستان شیروان- چرداول شامل دشت‌های شیروان، چرداول و هلیلان است. در این مناطق، به علت دسترسی به آب‌های سطحی، شهرک‌ها و آبادی‌هایی با بیشترین تراکم جمعیت وجود دارند. دشت‌های دیگر منطقه عبارتند از: صالح‌آباد، مهران، محسن‌آباد نصریان، دهلران، موسیان و دشت عباس که از نوع دشت‌های آبرفتی و رسوبی کنار رودخانه‌ها هستند. اغلب این دشت‌ها، خاک رسی با ضخامت زیاد دارند.

 
 

در استان ایلام رودهای متعددی وجود دارند که اغلب آن‌ها مستقیماً به خاک عراق می‌ریزند. به‌طور کلی این استان از نظر حجم آب رودخانه غنی است. رودخانه‌های منطقه به علت آبدهی مناسب، و مشروب کردن روستاها، و مقدار زیادی از اراضی، در طول مسیرشان، از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.

رودخانه سیمره: این رودخانه از حوالی کوه الوند در همدان سرچشمه می‌گیرد و پس از دریافت شعبه‌هایی از ملایر، تویسرکان و نهاوند، از بستر کوهستانی باریکی می‌گذرد، و با عبور از کنار بیستون، به کرمانشاه می‌رسد. در آنجا پس از الحاق سیاه‌آب یا قره‌سو به آن و مشروب ساختن کرمانشاه، با دریافت شعبه‌هایی چون رودماهی دشت، هلیلان و کرند وارد لرستان می‌شود. رود سیمره در این استان در بستری سنگی و عمیق، در پای کبیرکوه به جریان خود ادامه می‌دهد، و پس از دریافت شعبه‌هایی مانند کشکان، زال، غزال‌رود، هرو، خرم‌آباد و ...، در مسیر خود به دره‌ای عمیق و بستری تنگ وارد می‌شود، و در پل تنگ، آبشاری به ارتفاع 43 متر و عرض 3 متر تشکیل می‌دهد. این رود در ادامۀ جریان خود با عبور از استان ایلام، ضمن دریافت شعبه‌هایی چون چناره، سراب کلان، سراب زنجیره، گردو، گنجه، کلم و سیکان به سوی جلگۀ خوزستان پیش می‌رود. قسمتی از آب آن، در غرب خوزستان، به مصرف آبیاری می‌رسد و بقیه به سوی دجله جریان می‌یابد، ولی قبل از رسیدن به آن، جذب باتلاق‌های شرق دجله یا هورالعظیم می‌شود. این رودخانه در مسیر خود، از سرچشمه تا خوزستان، نام‌های مختلف به خود می‌گیرد، در قسمت علیا (بالا) به گاماساب یا گاماسیاب، در قسمت میانی به سیمره، و در قسمت سفلا (پایین) به کرخه موسوم است.

طول رود سیمره 755 کیلومتر و حوضۀ آبریز آن هورالعظیم و نام‌های محلی آن رودخانۀ ملایر، رودگاماسیاب، رود قره‌سو و رود سیمره‌اند. با توجه به اختلاف ارتفاع دشت نسبت به رود سیمره، که بالغ بر 60 متر می‌شود، استفاده از آب این رودخانه از طریق ایستگاه‌های پمپاژ امکان‌پذیر است. این رود در قدیم به اوکنی معروف بوده و گاماسب (= گاماسارود) به معنی گاومیش آب، یعنی رود بزرگ، نیز از اسامی آن بوده است.

رودخانه گدار خوش: این رودخانه از غرب ایلام سرچشمه می‌گیرد، در جهت شرق به غرب جریان می‌یابد و به خاک عراق منتهی می‌شود. شاخه‌های اصلی رودخانۀ گدارخوش، رودهای مدرن و چوار می‌باشند. از شعبه‌های این رود در مسیر جریانشان، استفادۀ کشاورزی می‌شود ولی پس از به‌هم پیوستن و تشکیل رودخانۀ گدارخوش، این رود به بستر عمیقی وارد، و از دسترس کشاورزان خارج می‌شود. اختلاف ارتفاع این رودخانه از کف بستر تا اراضی پیرامونش 320 متر است، از این رو ایجاد ایستگاه‌های پمپاژ برای آبیاری، تنها راه استفاده از آب این رودخانه به مقیاس وسیع است.

رودخانه کنجان‌چم: رود کنجان‌چم، از کوه‌های سیوان در جنوب ایلام سرچشمه گرفته است و در جهت شمال شرقی به جنوب غربی، پس از طی 12 کیلومتر از خط مرزی ایران و عراق در نزدیکی مهران به رودگاوی می‌پیوندد. سرچشمۀ اصلی این رودخانه کوه‌های چنگینه، علی‌بیگی و کوه ملاشاوه هستند و جریان آب آفتاب، که از میشخاص سرچشمه می‌گیرد، نیز به آن می‌پیوندد. رودخانه چشمه ملک، که از کوه شاه‌نخجیر سرچشمه می‌گیرد نیز به آن ملحق می‌شود. این رود پس از عبور از بخش صالح‌آباد و شهرستان مهران به رودخانۀ دجله در کشور عراق می‌ریزد. طول این رود تا مرز ایران و عراق 90 کیلومتر است. روی این رودخانه، سد انحرافی کنجان‌چم احداث شده است.

رودخانه گاوی: این رود از دامنه‌های غربی کبیرکوه سرچشمه می‌گیرد و شعبه‌های تشکیل‌دهندۀ آن عبارتند از: چشمه دره، بالشک آب گلال میرمحمد یا رودخانۀ میرمحمد. مسیر این رودخانه از شرق به غرب است.

رودخانه چنگوله: رود چنگوله، از آب بیوره، 40 کیلومتری جنوب شرقی ایلام، سرچشمه می‌گیرد و از شمال شرقی به جنوب غربی جریان می‌یابد. سپس جریان‌های دیگری به نام‌های آب کنات، تا تسمورت، و فرآورد به آن ملحق می‌شوند. پس از عبور از محلی به نام دوآب، رودخانه در مسیری پهن از مرز خارج می‌شود و به دجله می‌پیوندد. آب رود چنگوله کمی شور و گوگرددار است. طول این رود از مبدأ تا محل خروج از ایران به عراق، 84 کیلومتر است.

رودخانه دویرج: این رودخانه از سراب آبدانان، 38 کیلومتری شمال دهلران، سرچشمه گرفته است و آب گل‌گل و رود دره‌شور نیز به آن می‌پیوندند. این رود پس از عبور از 18 کیلومتری شهرستان دهلران، وارد بخش موسیان می‌شود و در این محل به نهرعنبر معروف است. شعبۀ دیگری از آب مورموری به نام جیخاب نیز به آن می‌پیوندد. رود دویرج، که از شمال به جنوب جریان دارد، پس از عبور از موسیان به دجله، در خاک عراق می‌ریزد. طول آن از مبدأ تا این نقطه مرزی 188 کیلومتر است. نام‌های محلی آن رود آبدانان و رود تله‌زی می‌باشند. بر روی این رودخانه سدی ساخته شده است.

رودخانه سده: رود سده از ارتفاعات بولی سرچشمه می‌گیرد. این رودخانه دائمی است و در مسیر خود از دشت‌هایی با خاک مرغوب، عبور می‌کند. رود سده دارای شعبه‌های بسیاری است که دو شاخۀ مهم آن در دشتی به ارتفاع 225 متر از سطح دریا به هم می‌پیوندند و پس از طی دشت مزبور از کشور خارج می‌شود. طول این رود تا مرز 200 کیلومتر است.

رودخانه میمه: این رودخانه که از کبیرکوه در محل سراب میمه، واقع در 72 کیلومتری شرق مهران، سرچشمه گرفته است و آب چشمۀ لاله نیز به آن می‌پیوندد، از شمال به جنوب جریان دارد و رودهای آن تختان، گرازان، و چشمه‌های آب گوگردی نیز به آن می‌پیوندند.

رودخانه تلخاب شماره 1: این رود  از ارتفاعات بولی، زنگیان، خوجلگان، هوز کیلو و سرچم‌لو سرچشمه می‌گیرد، و حدود 500 کیلومتر طول دارد و در مسیر خود از زمین‌های مستعدی می‌گذرد.

رودخانه تلخاب شماره 2: این رود از ارتفاعات چنال زر، سیاه‌کوه و نوراب کوه سرچشمه می‌گیرد و به موازات تلخاب شمارۀ 1 جریان می‌یابد و در مرز ایران و عراق به ریگ‌زاری فرو می‌رود. این رودخانه می‌تواند در مسیر خود زمین‌های زیادی را آبیاری کند.

 
 

تمام نقاط فلات مرکزی ایران، نوعی وحدت اقلیمی دارند، ولی عواملی مانند جهت بادها، طرز پراکندگی، ارتفاعات و ... تشابه اقلیمی را از بین می‌برند و موجب بروز اختلاف زیاد در وضع آب و هوا می‌شوند. با این حال می‌توان گفت که استان ایلام بر اساس طبقه‌بندی کوپن (دانشمند اتریشی)، دارای آب و هوای نیمه‌صحرایی است. این نوع آب و هوا حدّفاصل آب و هوای صحرایی و مرطوب است. به‌طور کلی، دامنه‌های شرقی زاگرس، همچنین قسمتی از دامنه‌های آن تا مرز عراق، و رشته‌های مرکزی همین حدود تا مرز پاکستان آب و هوای نیمه‌صحرایی دارند. آب و هوای این منطقه در نقاط مختلف، به علت وجود پستی و بلندی زیاد، متنوع و متغیر است. برای نمونه، نقاط مرتفع و کوهستانی کبیرکوه، سردسیر و حداقل درجۀ حرارت به 14 درجه زیر صفر می‌رسد اما در نواحی کم ارتفاع غرب و جنوب غربی، که دشت‌های گرمسیر مهران، دهلران، و دشت عباس را دربر می‌گیرند، و ارتفاع آن‌ها کمتر از 300 متر از سطح دریا است، هوا نسبتاً گرم است.

در تابستان بادهای خشک و سوزان جنوب غربی، که از عربستان می‌وزند، هوا را به شدت گرم می‌کنند، به‌طوری که حداکثر درجۀ حرارت به بیش از 46 درجه بالای صفر می‌رسد، ولی در زمستان هوا معتدل است. نواحی میانی منطقه، شامل ارتفاعات دینارکوه، دارای آب و هوای متنوع، گرمسیر و معتدل‌اند و درجۀ حرارت در زمستان به زیر صفر می‌رسد.

باران‌های بهاری استان ایلام بسیار شدیداند و به محض بارش، جویبارها تبدیل به رودهای بزرگی می‌شوند که درختان را کنده به جلگه می‌آورند. هوای سراسر ایلام، با وجود کوهستانی بودن منطقه، در زمستان مه‌آلود و در تابستان، در اثر گرمای شدید دشت، سوختن علف‌ها، و وزش بادها از جلگه به کوه، غبارآلود است.

میزان بارش در نواحی شمال و شمال شرقی، بیش از 500 میلی‌متر، و در نواحی غرب و جنوب غربی حدود 250 میلی‌متر است که در مقایسه با متوسط نزولات آسمانی در کشور جزو نواحی نسبتاً پرباران است و این امر سبب رواج کشت دیم در بسیاری از نواحی کوهستانی شده است.

رطوبت در دامنۀ تپه‌ها به دلیل وجود گیاهان مختلف، حداقل تا 15 روز باقی می‌ماند. رطوبت زیاد، گرمای کافی، و زمین حاصلخیز، باعث رویش گیاهان زیاد و پوشیده شدن زمین از جنگل‌های انبوه می‌شوند.

متوسط بارندگی سالیانه در استان ایلام حدود 500 میلی‌متر مکعب است که این میزان در نواحی مختلف استان، متفاوت می‌باشد.